Tygiel

Miasto Belfast wciąż kojarzy się z podziałami: katolicy - protestanci, irlandzcy nacjonaliści kontra probrytyjscy unioniści, walka - chwilowy pokój, ataki bombowe - protesty obrońców praw człowieka, prawa - lewa strona... Nikt już prawie nie pamięta, że to tutaj właśnie zbudowano w 1912 roku wielkiego Titanica; że patrząc na północ na otaczające miasto wzgórza widać to, które było inspiracją dla Jonathana Swifta, bo przypominało mu kształtem twarz olbrzyma, którego znajdziemy w "Podróżach Gullivera". Miasto momentalnie przywołuje skojarzenia z czasem eufemistycznie zwanym The Troubles, czyli kłopoty, czasem krwawych starć między mieszkańcami podzielonej Irlandii Północnej. Niektórzy politycy chcieliby zamknąć ten okres w historycznych ramach od końca lat 60-tych do końca lat 90-tych, ale ta rana podziałów wciąż się nie goi.

O tym, jak świeże i bolesne są te polityczno-wyznanione napięcia, świadczą chociażby dwie rzeczy. Nikt o zdrowych zmysłach nie śmie zapytać się mieszkańca Belfastu o jego wyznanie, bo to niewinne wydawałoby się pytanie sieka jak ostry nóż. Żąda politycznej deklaracji. Przypomina pytanemu o wciąż świeżym rozlewie krwi. Razi go i śmiertelnie obraża.

Inna sprawa to mur, zbudowany przez armię pod koniec lat 60-tych, dzielący miasto barierą wysoką na 8 metrów wijącą się długimi kilometrami przez dzielnice. Mur segregował i miał ocalać protestanckich zwolenników unii z Wielką Brytanią od ataków katolickich entuzjastów złączenia z Republiką Irlandii i vice versa. Paru tysięcy jednak nie zdołał ocalić. Dziś nazywany jest wymownie Ścianami Pokoju (Peace Walls). Dziś wciąż separuje protestancką dzielnicę rozciągającą się wzdłuż ulicy Shankill od katolickiej przy Falls Road.

Protestancka Shankill Road podczas parady. Belfast, Irlandia Północna

W oczekiwaniu na patrotyczną paradę. Belfast, Shankill Road

Miejsc pamieci ofiar konfliktu w Irlandii Pólnocnej jest mnóstwo

Mural z tablicą pamiatową. Belfast, Shankill Road

Kiedy w sobotni poranek na początku września docieramy do Shankill, kręci nam się w głowie od ilości brytyjskich flag. Na przestrzeni niewielkiej dzielnicy są ich tysiące. Jeżeli ktokolwiek myślał, że duma amerykańskich domostw obnosi się masą patriotycznych flag, musi przyjechać do Shankill, by zobaczyć, że Północna Irlandia prześciga ich po tysiąckroć. Ta sobota to dzień lokalnej parady. Gadżety w kolorach Wielkiej Brytanii można kupić na każdym zakręcie. Im wyżej w górę ulicy, zmierzamy, tym trudniej jest się nam przecisnąć. Na ulicy są tłumy. Mężczyźni w czarnych, skórzanych kurtkach ochoczo wlewają w siebie kufle piwa, stojąc przed pubami. Dziewczynki w pełnym makijażu, jakiego nie powstydziłaby się panna młoda, przy pierwszym spojrzeniu wydają się być o jakieś pięć lat starsze. Dopiero widok ich dziecięcych kształtów zdradza prawdziwy wiek.

Uczestnicy protestanckiej parady. Przy pubie w Belfascie

Na Shankill Road spotkać można przede wszystkim wielodzietne rodziny

Mieszkanki protestanckiej dzielnicy Belfastu

To, co mnie absolutnie zaskakuje, to stroje pań, ubranych niemalże jak na wesele, w długich szpilach, obcisłych spódnicach z typowo weselnymi fryzurami na głowie. Czy to podniosłość okazji? Czy sama możliwość paradowania wśród sąsiadów na ulicy w odświętnym stroju wymusza takie podejście?

Co chwilę na Shankill Road podjeżdżają samochody wielosobowe, z których wysypują się całe rodziny, zwykle otyli rodzice z piątką, szóstką dzieci. Dzieciaki z nadwagą momentalnie dostają chipsy i colę.

Pań w wysokich szpilkach zdecydowanie nie brakuje

Patriotyzm manifestuje się nie tylko w liczbie flag, ale innych gadżetów

We flagę można się też owinąć...

Dla przyjezdnego to całe przestawienie wygląda groźnie. Głośni, podpici faceci, wrzeszczące matki. Rozmair tego wydarzenia, rozmiar samych ludzi. Ku mojemu zdziwieniu, jesteśmy witane przyjaźnie. Mężczyzna w loklanym dialekcie tłumaczy nam, którędy podąża parada. Nikt nie ma nic przeciwko, kiedy robię zdjęcia.

Przyszłyśmy, żeby zobaczyć murale, bo to one w każdy dzień, zwłaszcza nieparadny, przypominają o tym, co w mieście wciąż niezabliźnione siedzi. Na Shankill Road, które słynie też z grupy Rzeźników z Shankill, który nęcali się nad schwytanymi katolikami, zanim ich ukatrupili, murale mają wyraźnie upamiętniający charakter. Wymalowane twarze zabitych podczas ulicznych walk, czarne barwy, a nad nimi wiszące brytyjskie flagi. Cześć ofiarom, cześć królowej, część tym, co walczą. Przesłanie jest szalenie czytelne i niezwykle proste.

W protestanckiej dzielnicy Belfastu dużo murali jest utrzymanych w tonacji biało-czarnej

Bohaterką murali jest też sama królowa

Chwała tym, co zginęli i tym co bronią żyjących

Dopiero przejście na drugą stronę muru, do dzielnicy katolickiej, pokazuje nam inny rodzaj politycznego hasła. Zwolennicy republiki mają bardziej globalne podejście. Ich murale obejmują ponad narodowe hasła o prawa człowieka, łączą się z rewolucją Che Guevary i separatystycznymi tendencjami Basków. W tej dzielnicy nie ma parady. Po ulicach snuje się tylko dwóch młodzieniaszków w dresach i przybita postać w piżamie.

Zaskakuje mnie to, że murale, które są tak politycznie rażące, stoją nienaruszone ani przez władze, ani przez ich oponentów. Wolność ekspresji? Nie wiem. Co do jednego mogę mieć pewność. Murale nie są bynajmniej żadnym obrazkiem z zamkniętej przeszłości.

Murale w katolickiej części Belfastu

Są polityczne, ale nie ograniczają się do spraw lokalnych

Podpowiadają, że wydarzenia z Irlandii Północnej wpisują się w globalną historię religijno-polityczno-etnicznych tarć.

Są zróżnicowane, wyraziste i dobrze zrobione

Porównują sytuację Irlandii Północnej do innych krajów