Tygiel

Do ogłoszenia zwycięzcy tegorocznej nagrody Bookera zostały już tylko dwa dni. Myślę, że najnowsza książka Sary Waters "The Little Stranger" ma zdecydowanie większe szanse na zdobycie wyróżnienia niż recenzowany przeze mnie wcześniej "The Quickening Maze" Adama Fouldsa, pomimo tego że proza Fouldsa jest zdecydowanie ciekawsza i stylistycznie bardziej wyrafinowana.

"The Little Stranger" (polski tytuł to "Ktoś we mnie") to klasyczna w swej formie powieść, opowiadająca o losach podupadającej szlacheckiej rodziny tuż po drugiej wojnie światowej w hrabstwie Warwickshire (środkowa Anglia). Historię opowiada wielce zdroworozsądkowy lekarz, który zostaje przypadkowo uwikłany w tajemnicze i okropne w skutkach wydarzenia olbrzymiego, ale sypiącego się dworu rodziny Ayersów. Mamy zatem panią Ayers, wdowę, która żyje przeszłością, wspomnieniami o dawnych przyjęciach, towarzystwie, świetności domu i rodziny; dla której barbarzyństwem byłoby picie popołudniowej herbatki wcześniej niż o 16-stej. W wielkim dworze Hundreds Hall otoczonym ogromnym parkiem mieszka z dwójką dorosłych dzieci. Kulejący Roderick przeszedł piekło wojny, walcząc w oddziałach Royal Air Force. Po wojnie przechodzi przez innego rodzaju makabrę. Jest odpowiedzialny za utrzymanie rodziny i domu, co oznacza codzienną, samotną walkę o domowe finanse tak, by jego matka nie zorientowała się, jak zła jest ich kondycja. Siostra Rodericka Caroline jest niezbyt piękną, ale interesującą kobietą, która potrafi przejść wiele.

Tą rodzinę odwiedza miejscowy lekarz – doktor Faraday, który jest emocjonalnie przywiązany do Hundreds Hall, bo pamięta ten dom jeszcze z czasów dzieciństwa, kiedy jego matka pracowała tam jako pokojówka. Wkrótce jego miłość do miejsca nabierze jeszcze innego wymiaru, bo doktor zakocha się w jego mieszance – Caroline.

Wątek miłosny oparty o motyw niezrealizowanego mezaliansu, sentymentalny i przyznam szczerze mało ciekawy, Sarah Waters przeplata z historią o duchach. Kiedy Roderick zacznie być przekonany, że dom nawiedza zła siła, która chce jego mieszkańców wykończyć, kiedy w tym pomieszaniu podpali swój pokój, życie Hundreds Hall całkowicie się zmieni. Książka Waters przerodzi się wtedy z typowej powieści pisanej na styl XIX-wiecznego realizmu w zręcznie zbudowaną opowieść o przeklętym czy nawiedzonym domu. Waters  sporo uwagi poświęca pytaniu o poltergeista, "hałaśliwego ducha",  (tytułowego "little stranger" - małego przybysza, nieznajomego), którego obecność zacznie wkrótce czuć i sama pani Ayres. Czy popadający w ruinę dom płata swoim mieszkańcom figle czy to wykończeni po wojennych doświadczeniach przedstawiciele zrujnowanej, wyższej klasy projektują w tym miejscu swoje niepokoje? Doktor Faraday nawet w najbardziej dramatycznych wydarzeniach będzie próbował doszukać się racjonalnego wytłumaczenia.

Historia o duchu przybierać będzie chwilami formułę powieści detektywistycznej. Pierwszo-osobowy narrator będzie wydarzenia składał z kawałeczków w całość, relacjonował i szukał ich przyczyny. Ta popularna w swym charakterze powieść świetnie trzyma czytelnika w napięciu. Jednak wybór za narratora bohatera, który jest racjonalistą do bólu, ma też swoje ograniczenia. Podobnie jest ze stylem i samym gatunkiem powieści. Waters jest tutaj niestety tylko dobrą imitatorką niż stylistyczną kreatorką. Pisarka potrafi w tradycyjnej konwencji wiernie odmalować sytuację społeczną Brytanii końca lat 40-stych, potrafi na nowo odtworzyć temat klas społecznych, potrafi napisać powieść o rozmiarach XIX-wiecznego realizmu.

Myślę, że nawiedzony dom, śmierć bohaterów w tajemniczych okolicznościach niczym z książek Agathy Christie, tło powojennej Brytanii czy wreszcie niespełniony romans niczym z powieści Michaela Ondaatje "Angielski pacjent" (nomen omen zwycięzcy nagrody Bookera z 1992 roku) mogą sprawić, że ta powieść wygra w tegorocznej edycji konkursu. Mogę sobie też wyobrazić popularność tej książki na polskim rynku.

***

Sarah Waters "The Little Stranger"
Virago Press Ltd
501 stron

Książka Sary Waters zostanie opublikowana w polskim przekładzie już w tym miesiącu przez wydawnictwo Prószyński i s-ka. Ukaże się pod tytułem "Ktoś we mnie".

tłum. Magdalena Moltzan-Małkowska
Data publikacji 6 października 2009.

***

Zobacz recenzję innej książki Waters "Tipping the Velvet" (Muskając aksamit) na blogu Moni-libri.

Zobacz też inną powieść nominowaną do nagrody Bookera – The Quickening Maze Adama Fouldsa.