s這wa s這wa s這wa

sobota, 25 kwietnia 2009
Na p馧nocy W這ch pod Alpami na zachodzie kraju jestem w j瞛ykowej mi璠zystrefie. To region, kt鏎y u篡wa piemonckiego – krzy鄴wki mi璠zy w這skim a francuskim. "Sei pronto?" – zapyta W這ch, czy jeste gotowy. Piemontczyk ujmie to inaczej, dosadniej, pozbywaj帷 si ostatniego "o" z przymiotnika: "Sei pront?". W這ski zamek 鈔edniowieczny "castello medioevale" staje si "castel m嶮ieval" w piemonckim, by we francuskim brzmie "ch漮eau m嶮i憝al."

Dziadkowie Oliwki, u kt鏎ych go軼imy, m闚i do siebie w tym dialekcie. Rozumiem tylko pojedyncze s這wa. Jak w przypadku du瞠j liczby europejskich dialekt闚 i ten jest na wymarciu. Nie uczy si go w szko豉ch, a drugie pokolenie cz瘰to tylko j瞛yk rozumie, ale nie potrafi si nim swobodnie pos逝giwa.

Piemoncki uwa瘸 si za brzydki dialekt, bo brakuje mu w這skiej okr庵這軼i. Dla mnie fascynuj帷e jest wychwytywanie, jak francuski i w這ski zmiesza造 si w tej odmianie.

Ciekawe, 瞠 rozumiem wi璚ej ni s逝chaj帷 dialektu/j瞛yka z rodzinnych stron – kaszubskiego, kt鏎y by na pocz徠ku tego wieku z wigorem odradzany na Pomorzu przez lokalnych polityk闚. W efekcie wiele wiosek i miasteczek na wybrze簑 operuje w dw鏂h j瞛ykach: polskim i kaszubskim. Pomimo tego styku i blisko軼i kaszubskiego nie znam wcale.

W p馧nocnych W這szech napis闚 po piemoncku brakuje, za wyj徠kiem kr鏒kich t逝macze opis闚 zabytk闚, kt鏎e pojawiaj si te po angielsku i niemiecku. Dialektu nie ma te w lokalnej polityce, wi璚 jego los wydaje mi si przes康zony.
Piemoncki, dialekt p馧nocnych W這ch
Opis pa豉cyku w La Morra w czterech j瞛ykach. Piemoncki opis jest ostatni.

niedziela, 25 stycznia 2009

Chcia豉bym sko鎍zy opisywa wypraw do Indii, bo od ponad tygodnia jestem ju z powrotem w Oksfordzie, 篡j prac, zaleg這軼iami i og鏊nym przybijaj帷ym klimatem recesji. Najwi瘯sze mam zaleg這軼i j瞛ykowe. Przez nadmiar pracy w pracy omin窸am w zesz造m semestrze sporo lekcji z w這skiego i francuskiego. Dzi zabra豉m si z werw za esej o Sycylii i sycylijczykach na podstawie opowiadania Leonarda Sciascii. Tyle osi庵n窸am, 瞠 uda這 mi si przeczyta na nowo tekst i pod逝ba w s這wniku. Ot, niedziela.

W tym lingwistycznym klimacie postanowi豉m napisa kilka s堯w o j瞛ykach p馧nocnych Indii. Hindi jest j瞛ykiem urz璠owym subkontynentu, a jego oficjalny status podkre郵a indyjska konstytucja. Jak przyjechali鄉y do Udaipuru z my郵 pozostania w tym uroczym miejscu przez jaki czas, bardzo chcia豉m si zapisa na lekcje hindi. Przewodnik podpowiada, 瞠 trzy miejsca w centrum oferuj nauk j瞛yka. Informacje musia造 by przeterminowane, bo nikt o niczym nie wiedzia, jedna kafejka-szk馧ka by豉 od jakiego czasu zamkni皻a.

Chcia豉m pod豉pa troch hindi z paru powod闚. Po pierwsze dlatego, 瞠 podr騜owali鄉y przez d逝窺zy czas i wypada這by zna chocia podstawy. Po drugie, bo og鏊ny standard angielskiego w Indiach jest s豉by pomimo tego, 瞠 angielski jest drugim j瞛ykiem urz璠owym. Trudno by這 si porozumie, a odrobinka hindi z pewno軼i zrobi豉by r騜nic. I dzi瘯i temu dowiedzieliby鄉y si o Indiach o wiele wi璚ej. Po trzecie, 瞠by zamieni cho par s堯w z tymi, kt鏎zy nigdy nie poznali i nie poznaj angielskiego, g堯wnie z tego powodu, 瞠 pochodz z ni窺zych kast i nie maj dost瘼u do szk馧. Po czwarte, 瞠by m鏂 czyta napisy na ulicach i sklepach. Byli鄉y w takich miejscach, gdzie prawie nic nie pojawia這 si po angielsku.

Nie uda這 mi si znale潭 nauczyciela, wi璚 kupi豉m sobie ksi捫k "Colloquial Hindi" T. K. Bhatii. Bez p造ty, co prawda, bo nie mia豉bym i tak na czym jej odtworzy (ksi璕arz jednak uprzejmie oferowa, 瞠 zrobi na miejscu pirack kopi i sprzeda mi j taniej ni oryginaln p造t...).

 

Plakat wyborczy w hindi, Indie
Plakat wyborczy w hindi, Mathura, Indie
Ksi捫ka jest wci庵aj帷a i pewnie jak wszystkie z serii "Colloquial" narzuca szybkie tempo uczenia. Po przestudiowaniu pierwszych rozdzia堯w mia豉m ju jasny obraz: bez regularnych lekcji i nauczyciela niewiele zdzia豉m. Potraktowa豉m wi璚 ksi捫k Bhatii jako ciekawe wprowadzenie do j瞛yka indoeuropejskiego pos逝guj帷ego si odr瑿nym alfabetem (hindi zapisuje si w dewanagari – tym samym alfabecie co sanskryt).

Hindi jest pewnego rodzaju pochodn sanskrytu, kt鏎a ewoluowa豉 przez stulecia. Rzeczowniki dzieli na m瘰kie i 瞠雟kie, nadaje im liczb pojedyncz lub mnog. Orzeczenie zwykle stawia na ko鎍u zdania (standardowy szyk to: podmiot, dope軟ienie, orzeczenie).

Dla przyk豉du:

Ap ka pura nam kya he?*

Twoje pe軟e imi jakie jest?
*(pogrubieniem zaznaczy豉m d逝gie samog這ski, przepraszam za uproszenia fonetyczne. Trudno jest odtworzy dok豉dne znaki)

Autor ksi捫ki wychodzi z za這瞠nia, 瞠 hindi, hindustani i urdu to ten sam j瞛yk, r騜ni帷y si jedynie s這wnictwem. Jest to do嗆 szerokie i unifikacyjne podej軼ie. Niekoniecznie zgodne z tym, co my郵 o sobie ludzie pos逝guj帷y si t mow. Nasza kole瘸nka, Stuti, z delijskiego uniwersytetu I.T.T, z przekonaniem klasyfikowa豉 siebie jako osob m闚i帷 j瞛ykiem hindustani i nie pozwala豉 postawi znaku r闚no軼i mi璠zy hindi a urdu.

Czym jest hindustani i urdu? Pierwsze, jak zrozumia豉m, to wariant hindi, kt鏎y zapo篡cza wiele s堯w z angielskiego. Jest szczeg鏊nie popularny w Delhi. By mo瞠 ze wzgl璠u wp造wy imperium brytyjskiego, na sto貫czne urz璠y i obecno嗆 ekspat闚? Urdu to zupe軟ie inny gatunek. ㄠczy w sobie struktur hindi ze s這wnictwem arabskim, perskim i tureckim. Pos逝guje si te innym zapisem – alfabetem arabskim. S這wa czyta si od prawej do lewej.

Ka盥y z j瞛yk闚/dialekt闚 (?) ma inne formy grzeczno軼iowe, pozdrowienia i sposoby prowadzenia rozmowy. Pozwoli豉m sobie przytoczy dwa dialogi z ksi捫ki Bhatii, bo s naprawd fascynuj帷e. Z g鏎y przepraszam za uproszczenia w zapisie fonetycznym. Nie uda這 mi si odtworzy wszystkich znak闚.

Rozmowa w hindi

Mohan: Namaste ji

Sarita: Namaste. Kya hal ?

Mohan: T(h)ik he, aur ap?

Sarita: me b(h)i T(h)ik hu. Hukam kijie.

Mohan: Hukam nahi, vinti he. (...)

Mohan: Acc(h)a, namaste.

Sarita: Namaste*

 

Mohan: Cze嗆 (pozdrawiam)

Sarita: Cze嗆. Jak si masz? (dos這wnie: "Jaka jest [tw鎩] stan [fizyczny/psychiczny]"?

Mohan: Dobrze. A ty?

Sarita: Ja te dobrze. Co mog dla ciebie zrobi? (dos這wnie: "prosz rozkazuj")

Mohan: [To] nie rozkaz, [ale] pro軸a. (...)

Mohan: Dobrze. Do widzenia.

Sarita: Do widzenia.

Rozmowa w urdu

Tahsin: Salam, Razia ji.

Razia: Salam. Sab xeriyat he?

Tahsin: Meharbani he, aur ap ke mizaj kese he?

Razia: Allah, ka shukra he. (...)*

 

Tahsin: Witaj Razia.

Razia: Witaj. Jak si masz? (dos這wnie: "Czy wszystko [dotycz帷e twoich] interes闚 jest [w porz康ku]"?)

Tahsin: [Jest] W porz康ku. (dos這wnie: "To jest twoja uprzejmo嗆" = Dzi瘯uj). A jak ty si miewasz? (dos這wnie: "Jak twoje zwyczaje?")

Razia: Mam si dobrze. (dos這wnie: "To uprzejmo嗆/dzi瘯i Bogu).

Tahsin: Dobrze. Do widzenia.

Razia: Do widzenia.

* Pogrubieniem oznaczy豉m d逝gie samog這ski. Zapis fonetyczny jest uproszczony. Dialogi pochodz z "Colloquial Hindi", Tej K. Bhatia, Ruotledge 2008 (First Indian Reprint), Special Indian Edition, s.26 -29.

Jednym z pierwszych s堯w, jakich chcia豉m si nauczy, by這 w豉郾ie podzi瘯owanie. Przestudiowa豉m kilka rozdzia堯w ksi捫ki o hindi, 瞠by si przekona, 瞠 s這wo "dzi瘯uj" w 瘸dnej z podanych konwersacji si nie pojawia. Na szcz窷cie znalaz豉m je z ty逝 ksi捫ki w s這wniczku. Chodz帷 po mie軼ie, sklepach i pods逝chuj帷 ludzi, nie uda這 mi si ani "dhanyavad" ani "鈉kriya" nigdzie wy這wi. Kierowcy rikszy patrzeli zdziwieni, jak przed wyj軼iem z pojazdu m闚i豉m "dhanyavad".

 

Informacja o historii rodu Lodich przy mauzoleum jednego z w豉dc闚, Delhi, Indie
Kr鏒ka historia rodu Lodich w hindi przy mauzoleum jednego z w豉dc闚, Delhi

Stuti wyja郾i豉, 瞠 "dzi瘯uj" ma do嗆 niejasny status. Z zasady ludziom z ni窺zych od siebie kast za wykonanie czego si nie dzi瘯uje, bo to nale篡 do ich powinno軼i. Poza tym, je瞠li komu si p豉ci za zrobienie czego, to zap豉ta jest r闚norz璠na z podzi瘯owaniem.

W por闚naniu z angielskim, gdzie dzi瘯uje si za ka盥 b豉hostk (kierowcy autobusu za przewiezienie, pani w kasie za sprzedanie biletu, kelnerowi za przesuni璚ie krzes豉, mamie, 瞠 zadzwoni豉 wieczorem), hindi wypada jak radyka. A mo瞠 to po prostu przejaw zdrowego rozs康ku?

Zak豉dki:
Autorka
80 dni dooko豉 鈍iata
Art art art
Ciekawe kadry
Kolorowe jarmarki
Literackie
Media
Na muzycznej fali
Organizacje
Pogranicza
Raj utracony
Wyzwania czytelnicze
Zyg-zag
Tagi
Pom騜 Beli, podaruj jej 1% podatku!
KRS: 0000037904, konto: 17277 Isabel Ready



Najlepsze ksi璕arnie w Polsce

Najlepsze ksi璕arnie 鈍iata

Archipelag
dobrej literatury

Debiut w Wyborczej
Zjednoczone Kr鏊estwo Ksi捫ek

© copyright

Je瞠li chcesz co ode mnie z bloga po篡czy, prosz skontaktuj si ze mn.

Blogowisko.org blogi

Statystyki od 26 grudnia 2010
statystyka
tylko dla maga-mara szablon wykona豉 kate_mac
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...